Архаізацыя вобраза беларусаў у этнаграфічнай літаратуры ХІХ – пачатку ХХ стагоддзя

Abstract

У артыкуле разглядаецца стварэнне і канструяванне вобраза старажытнасці беларусаў у этнаграфічнай літаратуры ХІХ – пачатку ХХ ст. Асаблівая ўвага надаецца фарміраванню стэрэатыпа аб наяўнасці “перажыткаў язычніцтва” ў народнай культуры беларусаў, на падставе чаго рабіліся высновы не толькі аб іх выключнай архаічнасці і першабытнасці, але і захаванні дахрысціянскіх “старажытнаславянскіх рыс”. Навуковую вагу гэтаму наратыву надавала папулярная энвайраментальная тэорыя, калі прыродна-кліматычныя ўмовы ўсяляк накладваліся на фізічныя і духоўныя характарыстыкі беларусаў (асабліва палешукоў). Адносна нізкая мабільнасць насельніцтва Беларусі ў гэты гістарычны перыяд таксама разглядалася як сведчанне іх прыроджанага кансерватызму і патрыярхальнасці. У сваю чаргу цывілізацыйная адсталасць беларусаў і іх знаходжанне на “дзіцячай” стадыі развіцця тлумачыліся не столькі пражываннем у неспрыяльных прыродна-кліматычных умовах, колькі працяглай культурнай ізаляцыяй і гістарычнай адарванасцю ад рускіх, а таксама прыгнётам з боку палякаў і яўрэяў.